Sosyal Hizmet Mesleði                                                                                                      

Sosyal Hizmet mesleði; insanlarýn problem çözme kapasitelerini arttýrmayý; kaynak, hizmet ve olanak saðlayacak sistemlere müracaatçýlarý sevk etmeyi, bu sistemlerin etkili ve insancýl olarak iþlev görmesi saðlamayý, sosyal politikalarýn geliþimi ve ilerlemesi için katýlýmda bulunmayý amaçlar. Sosyal hizmet, sosyal sorunlarýn çözümüne yönelik bilimsel uygulamalarý içerir. Sosyal hizmet mesleði toplumun sorunlarýna katýlýmýný destekleyici yönde bireylerin özgürleþme ve sivilleþme çabalarýný geliþtirerek birey, grup ve toplumla çalýþýr. Ýnsan odaklý uygulamalarý içerir. Din, dil, sýnýf farký gözetmeden mesleki uygulamalarýný yürütür. Sosyal hizmet uzmanlarý, mesleki bilgi ve becerileri ile toplumsal barýþ ve uzlaþmanýn çabasý içersinde açýk iletiþim ve katýlýmý önemseyerek rol ve

Psikiyatrik tedavi sürecinde aðýrlýk, psikiyatrist ile sosyal hizmet uzmaný arasýndaki iliþki yönüne kaymýþtýr. Psikiyatrist, tüm bakým ve tedavi etkinliklerinin genel sorumlusudur. Sosyal hizmet uzmaný, onun sorumluluðu alanýndadýr. Dolayýsýyla ikisi arasýnda sýký bir iþbirliðinin, meslekî bilgi ve beceri yönünden dayanýþmanýn ne denli gerekli olduðu açýktýr. Daha da ileri giderek psikiyatrik ortamda sosyal hizmetin verimliliði, büyük ölçüde psikiyatrisin sosyal hizmeti nasýl algýladýðýna ve bunun sonucu olarak psikiyatrik sosyal hizmet uzmanýna yönelik tutumlarýna baðlýdýr denebilir. Psikiyatrik rahatsýzlýðý olan hastalarýn tedavi, bakým ve rehabilitasyon hizmetleri multidisipliner ekip, psikiyatrist, psikolog, sosyal hizmet uzmaný, hemþire ve diðer personelin iþbirliði ve koordinasyonu içerisinde yürütülür. Psikiyatrik tedavi sürecinde, Psikiyatrik tedavi ekibinin her üyesi kendi mesleki sýnýrlarý içinde hasta ile iliþki kurmalýdýr. Tedavi ve bakým programý da ekibin her üyesinin gözlem ve görüþmeleri sonucu elde edilen bilgiler doðrultusunda biçimlendirilir. Bu görüþü savunanlara göre sosyal hizmet uzmaný da psikiyatrist kadar önemlidir. Sosyal hizmet uzmaný, mesleki açýdan gerekli bilgi birikimine sahipse uygun kararlar verebilme gücü ve becerisine da sahip kabul edilmektedir.

Ýlgi yoksunluðunun saðaltýmý

Ýlgi Yoksunluðunun Saðaltýmý yaklaþýmýnýn dayandýðý bilimsel temellere gelince; ABD’de Minnesota çalýþmalarýndan elde edilen bulgu þudur: Hekimlere baþvuran hastalarýn yaklaþýk %40′ýný týbbi þikâyeti olanlar, diðer %60′ýný ise týbbi sosyal hizmet ihtiyacý karþýlanamayanlar oluþturur. Bu eyalette hastalar üzerinde yapýlan bir araþtýrmada, taburcu aþamasýna gelmiþ hastalarýn týbbi tedavi gördükleri halde tam anlamý ile iyileþmedikleri ve 3/5′inin kendileri için Sosyal Çalýþma yapýlmadan ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyiliðe ulaþmadýklarý ortaya çýkarýlmýþtýr. Sözü edilen Sosyal Çalýþmanýn tanýmýnda en belirgin öge hastaya gösterilen mesleki ilgi ve alakanýn yoðunluðu ile tedavi amaçlýlýktýr.

Hasta ile ilgilenen sosyal hizmet uzmanýnýn görevi, bireyin kiþilik özelliklerine ve ihtiyaçlarýna uygun bir sosyal ortamý ve saðlýðýna yeniden kavuþmasýný hýzlandýrmaktýr. Sosyal hizmet uzmaný hastanýn kiþisel, bio- psikolojik yapýsýný dikkate almak suretiyle hastanýn ve tedavi ekibinin mümkün mertebe beklentilerine paralel bir biçimde hayat kalitesini arttýran en uygun bir sosyal ortamýn ve uyumun saðlanmasýna yönelik tedbirler alýr.

Psikiyatrik hastalara yönelik sosyal hizmet uygulamalarýnda karþýlaþýlan güçlükler

En temel sorun þizofrenlerin aile ve toplum desteðinden yeterli düzeyde yararlanamamasý ve aile ve çevresi tarafýnda ihmal, istismar, kötü muameleye maruz kalmasýdýr. Özellikle sokaða terk edilen, bimekan yaþayan hastalarýn yaþadýklarý trajedi dikkat çekicidir. Kimsesiz ve bimekan hastalarýn bakým kuruluþlarýna yerleþtirilmelerinde de güçlüklerle karþýlaþmaktayýz. Halen tüm maðdur gruplarý karþýlayacak saðlýklý sosyal hizmet politika ortaya koyamamýþlardýr.

Ailesi yanýnda tedavisi sürürden hasta gruplarýna taburculuk sonrasý yeterli düzeyde ev, iþ yeri ve sosyal ortamlarda ziyaretler yaparak hastalarýn uyum, iletiþim ve davranýþ sorunlarýný çözümleyici toplumsal hayata adaptasyon hizmetlerini içeren mesleki uygulamalar yürütülememektedir. Klinik tedavi uygulamalarýnda, sosyal hizmet uzmaný sayýsýnýn yetersiz oluþu, tedavi programlarýnýn taburculuk sonrasýný içermemesi, bu amaçla yerel düzeyde gündüzlü rehabilitasyon merkezlerinin oluþmamasý hastanýn aile ve sosyal çevrede uyumunu destekliyici hizmetlerin gerçekleþmesini engellemektedir. Ayrýca aile ve yakýnlarý tarafýndan vesayet altýna alýnmýþ, sosyal güvenlik kurumlarýnca ödemeleri vasi aracýlýðý ile yapýlan hastalardan bir bölümünün ihtiyaçlarýnýn karþýlanmasý için harcamalar bazý vasilerce yapýlmamakta, hastalar maðdur edilmektedir. Bu durum tarafýmýzdan tespit edilmesine, ilgili mahkemelere bildirilmesine raðmen adli süreçlerin yavaþ iþlemesi nedeniyle hastalarýn maðduriyeti giderilmemektedir.

Sonuç ve deðerlendirme

Ülkemiz geliþim sürecinde olup diðer birçok alanda olduðu gibi þizofrenlere verilen tedavi, bakým ve rehabilitasyon hizmetleri yeniden yapýlanma sürecindedir. Bu süreçte rol olan sosyal hizmet uzmanlarýnýn rol ve görevleri geliþmektedir. Ancak sosyal hizmet uzmanlarýnýn fonksiyonelliði ülkemizde sosyal devlet koþullarýnýn iyileþtirilmesi, saðlýklý sosyal politikalarýn ve sosyal kurumlarýn oluþturulmasýna baðlýdýr. Bu politika ve kurumlarýn ortaya konmasý zorunluluðu ortadadýr. Ayrýca sosyal hizmet uzmanlarýnýn eðitiminde klinik ve psikiyatrik sosyal hizmet uzmanlýðý eðitimine önem verilmeli, ülkemizin ihtiyaç duyduðu klinik sosyal hizmet uzmaný personelinin uygulama becerisini geliþtirecek teori ve bilimsel çalýþmalar üniversitelerinin ilgili bölümlerince üretilmelidir.

Fatih KILIÇARSLAN / Sosyal Hizmet Uzmaný / Bakýrköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh ve Sinir Hastalýklarý Eðitim ve Araþtýrma Hastanesi, Baþhekim Yardýmcýsý