Hayati usta, foto röportajýmýzý kabul ettiðin için teþekkür ediyorum. Hem sizden, hemde artýk unutulmaya yüz tutmuþ el dokumacýlýðý sanatý hakkýndaki düþüncelerinizi paylaþmak istiyorum. Öncelikle kendinizden bahseder misiniz, Hayati usta kimdir?
1938 Beypazarý doðumlu Hayati usta. Ýlkokulu Beypazarý’nda bitirdim, ortaokul ikinci sýnýftan ayrýldým, 13 yaþýmda babam yanýnda sanata baþladým. Askere gidinceye kadar dokumacýlýk yaptým. Askerden geldikten sonra 1 sene çalýþtým, baktým ekmek parasý kazanamayacaðým devlet memurluðuna girdim. 23 sene meteoroloji memurluðu yaptým Beypazar’ýnda, 2 sene de askerliðimi saydýrdým emekli oldum. 1984’de emekli oldum. Emekli olduktan sonra 10 sene baþka iþlerde çalýþtým. Beypazarý Turizm açýldýðý zaman eski bizim Belediye Baþkanýmýzla, Kaymakamýmýz vardý rahmetli Musa Uçar vefat etti. Onlar dedi ki Aðbi bu sanatý biliyorsun gelen giden görsün sen bu sanata baþla dediler. O vaziyette tekrar dokumacýlýða baþladým, halende devam ediyorum aþaðý yukarý 12-13 senedir. Sanatýmý zevkle, severek çalýþýyorum.

 

Zamanýnda Beypazarý’nda kaç tezgah vardý? Aþaðý yukarý 40-50 tezgah vardý.

Tezgah dokumasýna kaç yýlýnda baþladýnýz? 1952’lerde baþladým.

Yaptýðýnýz dokumalarýn hammaddesi nereden alýnýyor?

Eskiden eskiye hammadde, eskiden ipekle köskös Gemlik Sümerbank fabrikalarýndan çýkardý. Þimdi orasý kapandý ithal geliyor. Pamuk olarak Denizli’den biz alýyoruz, daha uygun buluyoruz pamuk ipliðini. Ordaki toptancýlar da bu havalide yok. Ýplik çözgüsünü felan.

 

Modellerin seçiminde nasýl bir yöntem kullanýyorsunuz?

Bu model Beypazar’ýna has bir model fakat Halep iþi derdi babam rahmetlik Halep’ten gelmiþ bu örnek. Bu gürgülerin örneði Halep’ten gelmiþ. Biz eskiden sadece gelin bürgüsü olarak dokurduk. Þimdi onlarý bizim haným icad etti hep bürgülü olmaz, bürgü satýlmaz, masa örtüsü yapalým dedi masa örtüsüne çevirdik, oda takýmý yapalým dedi, sehpa takýmý yapalým dedi o vaziyette çalýþýyoruz þimdi.

Yaptýðýnýz dokuma çeþitleri nelerdir? Þu anda ben, ipekli bürgü, masa örtüsü, fiskos, oda takýmlarý ve perde yapýyorum konaklara.

Dokuma sanatýnda sizin için sorun veya sýkýntý olan nelerdir?

Yorucu bizim sanatýmýz, emeðimizin karþýlýðýný alamýyoruz. Ben zevk için yapýyorum bunu hobi olarak, memur emeklisiyim. Günde 1 tane yapýyorum 30 YTL’ye satýyorum. Bir ustanýn yevmiyesi bugün 50-60 YTL iyi bir ustanýn yevmiyesi, ustalarýn amele yevmiyesine çalýþýyoruz.

Mesleðe baþladýðýnýz yýllarý düþünürsek, o zamanla bu zamaný kýyaslamak gerekirse artýlarý ve eksileri nelerdir?

O zaman kazanç iyiydi. 8 tezgahta yapýlan mal satýlýrdý. Hem Beypazar’ýnda satýlýrdý köylerinde felan, hemde Afyon’un Sandýklý kazasýna gönderirdik biz malý. Onafta derlerdi Afyon Sandýklý’da. Burda yapar oraya götürür esnaflara verir gelirdik.

Burada yapýlan dokumalar sadece Afyon’da mý satýlýrdý?

Afyon’da, baþka yer yok. Ayaþ’a giderdi ama nadir. Ayaþ’da bir kadýn vardý o alýr götürürdü köylere o da bizim Beypazarý köylerine satardý. Hediyelik olarakta gelip alanlar olurdu o zamanlarý. Çarþý içerisinde bizim dükkanlarýmýz vardý ordaydý bizim tezgahlarýmýz, çarþýda Develikte Erdemli Haný var ordaydý tezgahlarýmýz.

Sadece Beypazarý’na mý satýþ yapýlýyor yoksa farklý yerlere de satýþ devam ediyor mu?

Gelen turistler alýyor þimdide el dokumasý diye. Satýþý sadece burada yapýlýyor.

Dokumayý yaparken sevdiðinizden bahsetmiþtiniz nasýl bir sevgi bu? Dokumacýlýk sizin için neyi ifade ediyor?

Tabi sevmesem zaten yapmam. Dokumacýlýk bana zevk veriyor çok sevdiðim bir þeyi yaptým zaten. Seviyorum, baba mesleði, zevkli çalýþmak.

Mesleðinizi toplam ne kadar zaman yaptýnýz?

8 sene askerlikten evvel diyelim, 12 sene de emekli olduktan sonra 20 sene. O arada da yine tabi burada deðil dýþarýda yaptýðýmý satardým. Öldürmedim mesleði.

Dokuma el sanatý için gençlere öneriniz var mý?

Gençleri, çýrak yetiþtiremiyorum gelmiyor. Halk eðitim merkezinden biraz uðraþtýk orda devam ediyorlar ama burda bir dükkan açýpta, dokumacýlýk yapýpta karnýný doyuramaz.

Size göre bu sanatýn devam edebilmesi için yapýlacak þeyler var mý? Mesela devletin yapabilecekleri nelerdir?

Bir tarihlerde eski kaymakamla bana proje hazýrladýlar. Ankara Kültür Bakanlýðýnda kredi için. 2 sene ödemesiz 5 senede yüzde az bir faizle para. O zaman onlardan 1 milyar TL istedim beni geri çevirdiler, para vermediler. Ýki sefer proje yapýldý. Bende ordaki müdür beye dedimki; verdiðiniz yere tirilyon veriyorsunuz biz ödeyeceðiz, o zaman sermayemde yok, vermediniz dedim. Lanet olsun size dedim çýktým geldim. Bir daha da baþvurmadým. O verdikleri yerlere iyi para verdiler. Sen emekli memursun, sen karnýný doyurabilirsin, bunu iþi olmayanlara veriyoruz. Öbür adamýn dükkaný var ona da veriyorsunuz, vermediler yani. Resimlerini çektik, dokuma hakkýnda yazýlar yazdýk, gönderdik Ankara’yý takip ettik, tamam dediler ondan sonra karar çýktý, yazý geldi isteðiniz kabul olmadý diye. Hasýlý böyle devletten hiçbir yardým görmedim ben.

Bugüne kadar dokuma iþiyle ilgili unutamadýðýnýz bir anýnýz var mý? Sizi mutlu etmiþ veya üzüntü vermiþ?

Valla þöyle bir þey var. Ben sanatý býraktýðýmda devlet memurluðuna girmek için 1962’lerde evime tezgah kurdum. Evimde tezgahta yapýyorum manifaturacýlara veriyorum o zamanlarý, alýyorlarda. Bizim haným hamile sancýlandý apandisitten ameliyat olacak o tarihlerde paramýzda yok getirdim esnafa, o zamanlar 20 liraya vereceðim malý 18 lira olursa (fýrsatçýlýk) koy git dediler. Bende ondan sonra bu iþi yapmayacaðým dedim, ben o fiyata verdim, ondan sonra yapmayacaðým dedim. Devlet memurluðuna onun için girdim. Böyle bu kadar yumaðý da attým sokaða, yapmayacaðým bu iþi dedim, fýrsatçýlar dedim, onu hiç unutmam. Ordan para aldýkda, üç beþ neyse artýk apandistten ameliyatýmýzý ettirdik.

Mesleðe ara vermeniz bu olaya kýzgýnlýðýnýzdan oldu diyebilir miyiz?

Tabi, býraktým, yoksa dokumacýlýðý devam ettirirdim, devlet memurluðuna hiç heves etmezdim. Demek diyorum bu esnaflýk bize þey etmedi.

Dokuma hakkýnda son olarak söylemek istediðiniz bir þey var mý?

Çok mutlu olduðum zevkli bir sanat, severek yapýyoruz iþte biz. Bilhassa benim dokuduðum bu bürgüler çok iyi bir þey, yok yani Beypazar’ýnda bir ben varým, bir iki tane de arkadaþým var ama Türkiye genelinde bu deseni yapan yok.

Þu anda yaptýðýnýz Bürgü deseni deðilmi? Bürgü deseni

Peki bu yaptýðýnýz nedir? Köy yüzü pamuklu köy yumu içine attýðýmýz ipek flör

Son hali ne olacak? Masa örtüsü olacak. Desen olarak da bürgü.

Deðerli tecrübe ve bilgilerinizi paylaþtýðýnýz için FotoEtkinlik adýna çok teþekkür ediyorum. Umarým; üzülerek belirtmek gerekirse unutulmaya yüz tutmuþ el sanatlarý veya emek iþçiliði, bundan sonra hem hakettiði ilgiyi, hemde hakettiði maddi kazancý saðlar ve hem emek, hem alýnteri hakettiði yere gelir dilek ve temennisiyle noktalamak istiyorum.
 

 

www.dokumacihayatiusta.com